North Sea Jazz Lagged
Ken je dat gevoel? Zo vlak voor je geboekte vakantie; de kriebels, de drang en de spanning. Eindelijk! Kom maar op met dat witte strand, blauwe zee en exotische hapjes en drankjes! Dat heb ik nou iedere keer weer als het leukste muziekweekend van het jaar voor de deur staat: het North Sea Jazz Festival. Het wereldberoemde jazzspektakel is een weekendje uit waarbij muziek weliswaar de gemeenschappelijke deler is, maar waar het nuttigen van gastronomische lekkernijen, het ontmoeten en samenzijn van mensen, en het slenteren over het festivalterrein net zo goed een grote rol spelen. En als de weersgoden ook nog eens gunstig gezind zijn – wat niet vaak in Nederland het geval is, maar wel tijdens North Sea Jazz – dan is het net of je even op vakantie bent.
Foto’s: Eric van Nieuwland
Eigenlijk is North Sea Jazz een gevoel. Een gevoel van blijheid, maar ook een gevoel dat kan leiden tot spanning. Gezonde spanning wel te verstaan. Want wat gebeurde er bijvoorbeeld tijdens de openingsavond van de 38ste editie van het festival: in de Nile-zaal trapt Sly & The Family Stone-bassist Larry Graham het spits af met zijn alles vernietigende funkhamerslag. De toon is gezet en het publiek heeft er zin in. Maar dan: tijdens het optreden komt een kleine zwart geklede gestalte met een afro en grote ronde zonnebril het podium op gewandeld. Weinigen hebben door wie de mysterieuze verschijning is, totdat de videoschermen duidelijkheid verschaffen: het is Prince! De kleine grote purperen meester is onderweg weg naar Montreux voor drie exclusieve concerten, maar heeft besloten een tussenstop in Rotterdam te maken om even rond te kijken op het festival en wellicht een riedeltje mee te spelen.
Dat is North Sea Jazz: spontaniteit! Grote sterren die gewoon even langs wippen voor een korte jam. Prince’s podiumverschijning leidt tot een tijdelijke paarse koorts, want later op de avond geeft zijn voormalige gitariste Andy Allo een optreden in de Congo. Stel je voor dat hij daar nog even opduikt! Of misschien bij singer-songwriter Lianne La Havas, over wie de Amerikaanse muzikant alleen maar lovende woorden loslaat. Ook ik vraag me af waar het heerschap zich wellicht nog even zou kunnen laten zien. Ik gok op Andy Allo. De beeldschone zangeres en gitariste geeft een appetijtelijk optreden met overheerlijke grooves die ontegenzeggelijk de invloed van Prince verklappen. De funkmeister zelf is echter in geen wegen of velden te bekennen, maar ook zonder hem verovert Allo al snel de harten van velen.
Genieten van de ervaring
Waar ik in mijn begintijd van North Sea Jazz vooraan de podia wilde staan, ben ik door jaren heen een stuk makkelijker geworden. Ik wil de sfeer meemaken. En als ik dan ergens achter in een zaal beland, dan geniet ik nog steeds van de ervaring opzich. Wat niet wil zeggen dat het niks met me doet als ik met m’n neus pal bovenop een artiest zit. Zoals bijvoorbeeld in het Jazz Café waar een man of 40 een clinic bijwoont van de legendarische pianist en componist Ramsey Lewis. Met ruim 80 platen en diverse grote onderscheidingen op zijn naam, praat de 78-jarige meester onder meer over zijn invloeden, de tijd bij Chess Records en over het feit dat hij – terecht – geen idee heeft waar de jazz over een paar jaar staat. Als Lewis dan ook nog eens op vier meter afstand achter de piano kruipt om lekkers te laten horen, valt m’n mond open van verbazing en denk ik bij mezelf: gebeurt dit echt? De man die voor Earth, Wind & Fire de klassieker Sun Goddess schreef! Na afloop meteen maar even vragen of hij mijn cd-exemplaar Goin’ Latin – die ik voor de zekerheid heb meegenomen – wil signeren. Triomfantelijk wandel ik weer verder door Ahoy.
Authentiek
Ik richt me dit weekend vooral op de soulmuziek. Ik ben een grote fan van het genre en raak al snel getriggerd door de vele interessante namen die ik op het programma zie staan. Zo ben ik vrijdag nog niet koud een half uur binnen of het eerste hoogtepunt is een feit: James Hunter. Deze sympathieke Brit zorgt voor een performance met een verbluffend staaltje ouderwets dampende Rhythm & Blues, welke teruggrijpt naar de jaren ‘50 en ‘60. De rillingen lopen over je lijf bij het horen van zijn roetzwarte stem die Sam Cooke, Jackie Wilson en James Brown in herinnering roept. In dezelfde categorie authentieke soul blaast de Rotterdamse Sherry Dyanne drie verdiepingen hoger haar publiek omver in een volle en snikhete Volga. Met een stemgeluid dat angstaanjagend veel doet denken aan Dinah Washington, neemt de charmante vocaliste de zaal mee door een set van eigen swingende en rustige nummers, afkomstig van haar debuutalbum Sing Me A Song, aangevuld met een enkele cover. Zonder meer een belofte voor een groter publiek!
Van een ongekende schoonheid is het optreden van de Britse singer-songwriter Laura Mvula. Haar muziek ergens onderbrengen gaat niet zo één-twee-drie, maar misschien moet ik dat ook gewoon laten. We hebben toch al zo snel de neiging om muziek in hokjes te willen plaatsen. Tijdens het optreden van de zangeres word ik gegrepen door een interessant contrast van warme toetsenpartijen, subtiele percussie en belletjes, Clannad-achtige harmoniezang met daar tegenover het krachtige donkerbruine stemgeluid van Mvula. Sferische soul? Meteen maar even haar debuut Sing To The Moon aanschaffen.
Méxicaanse romantiek
Technisch is hij eigenlijk geen hoogvlieger, maar de noten die gitarist Carlos Santana speelt, zijn doordrenkt van passie. Vooral in de ballads sijpelt het romantische Méxicaanse temperament door. Zijn muziek wordt gecategoriseerd als latinrock, maar eigenlijk is Santana ook soul. De man speelt met zoveel gevoel. Ik zie hem altijd als het equivalent van soulzangers en -zangeressen. Helaas wordt zijn soulvolle spel op North Sea Jazz geplaagd door de dramatisch blikkerige akoestiek in de Nile. Het publiek heeft er klaarblijkelijk geen moeite mee, want er kan ook echt niemand meer bij in de tot de nok toe gevulde hal. Ik besluit bij de bar een biertje te halen en van een afstand te luisteren hoe Carlos nog eens Black Magic Woman en Oye Como Va onder handen neemt. En de akoestiek daar gelaten, Santana’s uit duizenden herkenbare spel blijft nostalgisch en doet me grijnzen tot en met.
Een andere veteraan die in de Nile hordes mensen naar zich toe trekt is ouwe getrouwe Steve Winwood. Hoewel zijn stem nu toch echt wat dichtgeknepen klinkt , wordt dit mankement ruimschoots gecompenseerd door zijn geweldige band. De Brit loodst zijn toehoorders door hits en klassiekers als Keep On Running, Higher Love en een verbluffend goede uitvoering van de Traffic-klassieker The Low Spark Of High Heeled Boys met daarin een glansrol voor Winwood’s Braziliaanse gitarist José Neto die een adrenaline opwekkende solopartij van jewelste weggeeft. Wie zijn gitaar ook niet onberoerd laat, maar een stuk viezer klinkt, is nieuwkomer Gary Clark Jr. De Maas is volgestroomd naar aanleiding van alle superlatieven die de jonge bluesrock muzikant ten deel valt voor zijn debuut Blak and Blu. Met zijn ruig schurende Hendrixiaanse spel roept Clark Jr. bij tijd en wijle de overleden gitaargod in herinnering, maar blijft daarbij niet steken in cliché’s. Eerder geeft hij er een eigen frisse draai aan met gepassioneerde zang.
Snoeptuin
De Congo is dit weekend net een snoeptuin voor soulliefhebbers. In de categorie verloren soulheden heeft North Sea Shuggie Otis en Bettye LaVette naar het festival gehaald. Bij de naam Shuggie Otis loopt alleen bij culinaire fijnproevers het speeksel langs de mondhoeken, terwijl de doorsnee liefhebber onwetend de schouders ophaalt. Wanneer je echter vertelt dat hij de schrijver en componist is van de Brothers Johnson-megahit Strawberry Letter 23, gaan er opeens alarmbellen rinkelen. Een recente heruitgave van zijn klassieke album Inspiration Information uit 1974 deed de naam van Shuggie Otis weer opleven. Helaas is de magie van dat album ver te zoeken tijdens het vlakke optreden van de 59-jarige Amerikaan. De man zelf staat en bijna onbeweeglijk bij, met een door een grote zonnebril bedekt gezicht waarvan de spieren geen teken van leven vertonen. Otis etaleert gedurende het hele optreden een afwezige indruk, ongeïnspireerde zang en imponeert hoogstens met een snerpende bluesy gitaarsolo. Jammer, want man’s vroegere werk is zeker van een torenhoog niveau.
Wie wel overtuigt is Bettye LaVette. Deze zangeres stopt haar volledige ziel en zaligheid in de performance. Hoewel ze al sinds de jaren ‘60 platen maakt, kon haar mix van soul, rock, blues en funk in die tijd geen weg vinden naar een potentieel publiek. Pas vier decennia later breekt ze eindelijk door met hartverscheurend rauwe liedjes gebaseerd op haar eigen leven en wordt meteen genomineerd voor een Grammy. Haar voordracht doet vaak denken aan Tina Turner, maar zonder het commerciële randje en dat komt de muziek alleen maar ten goede.
De polijsting ligt er wel dik bovenop bij ex-GAP Band lid Charlie Wilson die een typische R&B-show met een hoog Amerikaans entertainment gehalte, inclusief dansers, glitterkleding en kostuumwisselingen presenteert. Artistiek weinig bijzonder, maar de enthousiaste Wilson krijgt de handjes wel snel in de lucht. Dan is The Roots natuurlijk een stuk interessanter met geraffineerde lagen jazz over hiphop beats en de retestrakke ritmes van drummer Questlove. De huidige huisband van de Amerikaanse show Late Night With Jimmy Fallon laat er geen twijfel over bestaan dat ze nog steeds een gruwelijk goed hiphop-collectief is.
Bulderend agglomeraat
Hoe goed The Roots ook speelt, hun Nederlandse counterpart in het kwadraat Re:Freshed Orchestra maakt een nog grotere indruk. Dit bulderende agglomeraat van jonge Nederlandse muzikanten laat het Missississpi-podium op haar grondvesten trillen. Het zestienkoppige collectief bewerkt songs van artiesten als Guru, Jay-Z en Nina Simone en drijft dat naar zulke grote hoogten dat het net is alsof ze de muziek opnieuw uitvinden; hiphop, klassiek, funk en jazz, het zit er allemaal in en wordt met een genadeloze drive geserveerd. John Legend – die een paar meter verderop speelt – mag dan misschien op hetzelfde tijdstip de grote publiekstrekker zijn, hij haalt bij lange na niet het energieke niveau dat Re:Freshed Orchestra tentoonspreidt. Nederland is te klein voor deze magistrale band!
De Congo barst ook uit z’n voegen door de mensenmassa die voor Charles Bradley komt opdraven. Een concert waar menigeen al dagen van te voren over praat. Sinds de recente release van de aangrijpende documentaire Soul Of America over deze 65-jarige laatbloeier, is iedereen gecharmeerd van deze held. Voordat zijn recente succes vorm krijgt, is Bradley een imitator van zijn grote held James Brown. Dat blijkt ook wel uit zijn performance op North Sea waarin alle JB-facetten zoals de gilletjes, de uithalen en de acrobatiek met de microfoonstandaard en de showkleding de revue passeren. Maar Bradley is alles behalve een goedkope imitatie-act; hij schrijft zijn liedjes zelf, speelt met muzikanten uit het gerenommeerde Daptone-circuit en stopt zo ongeveer heel zijn leven, al zijn ervaringen, al zijn pijn en geluk in de liedjes en performance. En dat is machtig om te horen en te zien.
Terwijl ik met bewondering Bradley observeer, constateer ik frustrerend dat ik ook nog langs Dionne Warwick moet in de Amazon, dat notabene helemaal aan de andere kant van het gebouw ligt. Maar ja, deze souldiva loopt de deur in Nederland niet bepaald plat, reden temeer om even langs te gaan. Het moment dat ik in de zaal ga zitten, worden mijn oren geweld door een corny uitvoering van de hit Heartbreaker, waarin direct duidelijk wordt dat Warwick’s stem aan kracht heeft ingeboet. Het wordt nog aardig als de zangeres haar passie voor Brazilië ventileert en vervolgens evergreens als Do You Know The Way To San José in een bossa-jasje hijst, maar de geschiedenisboeken gaat het niet in. Leuk, maar minder dan ik me had voorgesteld. Had ik het hele concert van Charles Bradley maar afgeluisterd, denk ik bij mezelf. Dan nog maar even het laatste stukje van Sting meepakken die op dat moment een volgepakte Nile tegenover zich heeft.
Energie, extorsie en heimwee
Aan alle leuke en enerverende vakanties komt een eind. Ook North Sea Jazz vloog dit jaar weer ongemerkt snel voorbij. En telkens is het weer een emotioneel moment als je het tijdelijke epische muziekcentrum van de wereld achter je laat. Wat overblijft is een dubbel gevoel van energie, extorsie en heimwee. North Sea Jazz-podiumhost Chanella Hodge vat het twee dagen later op haar Facebook misschien nog wel het best samen: ‘jazzlagged.’